Carriola.Aarón Franco 13.07.24.
julio@carriola.es.
A COLONIZACIÓN AMERICANA.
O 12 de outubro, coñecido como o "Día da Hispanidade", segue sendo unha das datas máis controvertidas.
A chegada de Cristóbal Colón ao continente americano en 1492 foi o inicio dun proceso de colonización e sometemento que tivo consecuencias devastadoras para as poboacións indíxenas.
Según estimacións, ao redor do ano 1492, as poboacións indíxenas de América Latina oscilaban entre 50 e 100 millóns de persoas. Porén, ao cabo dun século, esa cifra descendera drasticamente. En rexións como México, a poboación pasou de aproximadamente 25 millóns a apenas 1 millón no ano 1600. Este descenso poboacional tan drástico, estimado nun 90%, é unha das maiores mostras da brutalidade da colonización. A causa desta catástrofe demográfica foi unha combinación de violencia militar, traballo forzado, enfermidades traídas polos europeos, como a varíola, e a destrución das estruturas sociais e culturais indíxenas.
No Caribe, as illas hoxe coñecidas como Haití e República Dominicana foron das primeiras en sufrir o impacto devastador da colonización. Nun prazo de tan só 50 anos, a poboación indíxena destas illas foi practicamente exterminada. A colonización española non foi, como algúns defenden, un encontro de culturas nin un proceso de "civilización". Foi un xenocidio, un proceso de exterminio sistemático dirixido á explotación dos recursos e ao sometemento das poboacións locais.
O principal motor da colonización española en América foi a extracción de recursos, especialmente de metais preciosos. A mina de prata de Potosí, situada no actual Bolivia, converteuse nun dos maiores símbolos da explotación colonial. Descuberta en 1545, a mina de Potosí chegou a producir máis da metade da prata mundial no seu apoxeo. Para extraer esta prata, millóns de traballadores indíxenas foron sometidos a condicións de traballo extremadamente duras nun sistema coñecido como "mita", un sistema de traballo forzado que lembraba ás condicións da escravitude. Estímase que entre 1545 e 1825, máis de 8 millóns de indíxenas morreron como consecuencia das condicións inhumanas nas minas de Potosí.
Ademais da explotación dos recursos minerais, o sistema colonial tamén se sustentou na explotación do traballo humano. Ante a drástica diminución da poboación indíxena, as autoridades coloniais recurriron á importación masiva de escravos africanos. Estímase que máis de 12 millóns de africanos foron transportados ás colonias españolas e portuguesas durante o comercio transatlántico de escravos. Portos como Cartagena de Indias, Veracruz e La Habana convertéronse en centros clave deste tráfico inhumano, onde millóns de persoas foron tratadas como mercadoría, destinadas a traballar en condicións brutais nas plantacións de azucre e nas minas.
O PAPEL DA IGREXA.
A Igrexa Católica xogou un papel central no proceso de colonización, actuando como un dos principais instrumentos de control social e espiritual. A conquista foi presentada como unha misión evanxelizadora, un intento de levar a "verdadeira fe" aos pobos indíxenas. Non obstante, a evanxelización non foi unha elección libre dos pobos americanos, senón unha imposición brutal. A destrución das relixións indíxenas e a conversión forzosa ao cristianismo foron parte do proceso de sometemento cultural.
O frade Bartolomé de las Casas foi un dos poucos membros da Igrexa que denunciou a brutalidade coa que se trataba aos indíxenas. Nas súas famosas obras, como Brevísima relación de la destrucción de las Indias, Las Casas detallou os abusos cometidos polos colonizadores, chegando a describir como os indíxenas eran tratados "peor que animais". As súas denuncias non foron suficientes para deter a maquinaria colonial, e a igrexa seguiu a apoiar, directa ou indirectamente, a dominación dos pobos de América.
A represión cultural tamén tivo efectos devastadores. Linguas indíxenas foron prohibidas, sistemas de crenzas destruídos e moitas das tradicións locais foron esmagadas baixo o peso da cultura dominante. Este proceso de destrución cultural segue a ter consecuencias hoxe en día, cando moitas comunidades indíxenas loitan por recuperar as súas linguas e crenzas.
Os crimes cometidos durante a colonización de América, dende o xenocidio indíxena ata a explotación masiva de recursos e a escravitude, non poden ser ignorados nin celebrados. A historia do Imperio español está chea de violencia e opresión, e seguir a glorificar esa historia é un insulto ás millóns de vítimas deste proceso.
Un dos maiores absurdos da celebración do 12 de outubro é que se ignoran por completo os principios de dereitos humanos que o Estado español afirma defender na actualidade. A Declaración Universal dos Dereitos Humanos, adoptada en 1948, proclama que todos os seres humanos nacen libres e iguais en dignidade e dereitos. Non obstante, a colonización española foi unha violación masiva destes principios séculos antes de que fosen formalmente recoñecidos. Non se pode seguir celebrando unha historia de violencia, opresión e xenocidio como se fose un legado de gloria e progreso.
(*) Aarón Franco. Licenciado en Historia. Especializado en Estudos americanos.
